Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?

Yıllar boyunca yüz maskeleri (endüstriyel ve teatral amaçlar dışında) sadece tıp ve araştırma endüstrileri tarafından kullanılmaktaydı. Ancak günümüzde düz beyaz olanlardan elmaslarla süslü olanlara yüz maskeleri her yerde!

İyi ya da kötü, artık maskeler küresel bir moda trendi haline geldi. Maske benzeri bir nesnenin bilinen en eski kaydı 6. yüzyıldan Pers imparatorluğu zamanından kalma. 12. yüzyılda da, Çin’deki Yuan Hanedanlığı döneminde, hizmetkarların efendilerinin yemeklerini koklamalarını önlemek için burunlarına ipek bir fular koydukları biliniyor. Bununla birlikte, maskelerin en ürkütücü aldığı zamanlar 14. yüzyılın büyük veba salgını zamanı gibi gözüküyor. O dönemin doktorlarının, pis havadan korunmak için tarçın ve nane yaprakları gibi kokulu malzemeler barındıran gaga benzeri maskeler taktıkları biliniyor.

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?
Bir gaga maske; Kaynak: https://www.bbc.com/

Hastalıklardan Korunmak İçin Maske Kullanımı Fikrinin Ortaya Çıkışı

Hastalıklardan korunmak için maske kullanmaya ise 19. yüzyıl zamanında başlıyoruz. 18. yüzyıl bakteriyologları Joseph Lister ve Louis Pasteur, küçük görünmez bakterilerin belirli hastalıkların nedeni olduğunu birbirlerinden bağımsız olarak tespit ettiler. Bakteriyolog Carl Flügge, çalışmalarına dayanarak, solunabilir damlacıkların bakteri taşıdığını gösterdi. Tüm bunların tam olarak ne anlama geldiği dünya iki büyük salgınla vurulduğunda daha da iyi anlaşıldı. İlk zamanlarda kullanılan cerrahi maskeler birkaç kat pamuklu gazlı bezden yapılıyor ve metal bir çerçeve ile yerinde durması sağlanıyordu. 1930’larda, yeniden kullanılabilir maskelerin yerini tek kullanımlık maskeler aldı ve 1960’larda sentetik malzemelerden toplu olarak imalatlarına başlandı.

Enfeksiyonların önlenmesi için maske kullanımı fikri zamanla tıp alanında ve kitleler arasında popüler hale geldi. Bilim mikropların hava yoluyla aktarımın nasıl gerçekleşebileceğini de zaman içinde keşfetti. Pek çok mikrop ve virüs, havada yalnızca su damlacıkları üzerinde dolaşabilir. Bu mikroplar da direk damlacıklar ile temas etmemiz ya da öksürürken dışarı atılan aerosoller yoluyla bize ulaşabilir.

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?

Maske Kullanımı Mikropları Gerçekten Uzak Tutar mı?

Bilinen en büyük bakteri Namibya’nın kıta sahanlığı sınırları içinde okyanus tabanında bulunan Thiomargarita namibiensis‘tir ve büyüklüğü 100-300 mikron kadardır. Ancak ortalama bir bakterinin boyutu yaklaşık 5 mikrondur. Öte yandan, standart bir pamuklu maskedeki gözenekler yaklaşık 80 mikron boyutundadır. Öte yandan cerrahi maskeler, bir mikrondan daha küçük gözeneklere sahip olabilen sentetik elyaftan yapılır. ( Büyüklükleri anlayabilmeniz için: bir saç teli 50 mikrondur.). Bu durumda gözenekler bazı maskelerde mikroplardan çok daha büyük gözüküyor. Peki bu tür maskeler hala nasıl işe yarıyor?

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?

Bir maskenin filtreleme etkisi sadece gözeneklerin boyutuna bağlı değildir. Birden çok katman eklendiğinde etkili filtreleme gerçekleştirilir. Katman sayısı ne kadar yüksekse, filtreleme kapasitesi o kadar yüksek olur. Mikroskobik ölçekte parçacıklar içinde bulundukları ortamdaki moleküllerden etkilenir. Havadaki bir virüs veya bakteri için, patojeni çevreleyen gaz molekülleri ve diğer toz parçacıkları rastgele olarak ona çarpacaktır. Bir sıvıda yüzen veya asılı parçacıkların rastlantısal hareketine Brown hareketi denir.

Maske Kullanımı Küçük Mikropları Nasıl Engelliyor?
Büyük bir parçacığın (toz, polen gibi) daha küçük parçacıklarla (gaz, sıvı molekülleri gibi) çarpışması sonucunda oluşan Brown hareketinin simülasyonu. Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Brown_hareketi#/media/Dosya:Brownian_motion_large.gif

Hava, maskenin liflerinden geçtiğinde yer kaplar ve bu da liflerin dairesel bir şekilde genişlemesine neden olur. Bu, lif yapısında bir mikro cep oluşturur. İçeri giren hava ve mikrobu rastgele iten Brown hareketi sayesinde mikrobun lif tarafından yakalanma şansı yükselir. N95 maskesi olarak bilinen maskeler 0,3 mikrona kadar boyuttaki parçacıkları filtreler. Bu maskenin malzemesi cerrahi maskeden biraz farklıdır. Maskenin lifleri kullanılan malzeme nedeniyle, elektrospinning adı verilen bir işlemle elektrostatik biçimde negatif olarak yüklenir ve pozitif yüklü parçacıkları, yani mikropları çeker. Parçacığın deneyimlediği Brown hareketi ile birleştiğinde, daha iyi filtreleme elde eder.

İngilizcede Bildiklerinizi Başkasına Aktarma?

COVID-19 salgını sırasında, yüz maskelerinin kullanımı dünya çapında kabul gören bir prosedür haline geldi. Şu an için elimizden gelen en iyi savunma araçlarından bir tanesi bu. Hangi cins maske kullanırsak kullanalım hiç kullanmamaktan çok daha fazla korunma sağladığı kesin. Maskelerimizi takmaya ve arka plandaki bilime güvenmeye devam edelim.

Kaynaklar ve İleri Okumalar:Matematiksel

The evolution of face masks; https://www.globaltimes.cn
N95 Masks Explained; https://www.honeywell.com
The history and value of face masks; https://www.ncbi.nlm.nih.gov

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir